การประเมินผลกับการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ

ฝากความคิดเพื่อความเข้าใจง่ายๆ ถึงการประเมินการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ

การพูดถึงการประเมินจะไม่พูดถึงการจัดการเรียนรู้ไม่ได้เลย จึงเสนอแนวการจัดการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญว่า

"เป็นการเรียนรู้ที่ผู้เรียนยอมรับว่าเป็นบทบาทของตนเอง ครูก็ยอมรับว่าเป็นบทบาทของนักเรียน ส่วนครูมีหน้าที่สนับสนุนให้ผู้เรียน

1. ค้นหาสิ่งที่อยากจะเรียนด้วยตนเอง และครูควรยอมรับและตอบสนองความอยากรู้อยากเห็นนั้นอย่างเหมาะสม สิ่งที่ได้คือ "สาระที่จะเรียนรู้"2. ให้ผู้เรียนคิดหาวิธีการหาความรู้(เก็บข้อมูล)ในสิ่งที่ต้องการเรียนรู้มาด้วยตนเอง หรือร่วมกันคิดเป็นกลุ่ม สิ่งที่ได้ ก็คือ "แผนการเรียนรู้" อาจมีการพิจารณาร่วมกับครูเพื่อปรับแนวทาง หรือแผนการเรียนรู้ของนักเรียนให้เหมาะสม ปฏิบัติได้มากที่สุด3. สนับสนุนให้นักเรียนได้ปฏิบัติตามแนวทางหรือแผนที่ตนเองคิดอย่างเต็มความสามารถ พร้อมกับการสำรวจ สังเกต บันทึกข้อมูลทุกอย่างที่ปฏิบัติ และการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น เป็น "กิจกรรมการเรียนรู้"

วิเคราะห์ สังเคราห์ ข้อมูลที่ได้เพื่อสร้างองค์ความรู้เล็กๆ ที่น่าจะทำได้ พร้อมกับฝึกสรุปการเรียนรู้ที่ได้ทั้ง ความคิดเบื้องต้นของการอยากเรียนรู้เรื่องนั้นๆ วิธีการเรียนรู้ วิธีการนำข้อมูลมาจัดกระทำในรูปแบบใด และน่าจะสรุปได้อย่างไร?4. ฝึกหัดการเขียนสรุปผลและรายงานโดยอาศัยย่อหน้าสุดท้าย ก่อนถึงข้อ 4 นี้ ปรับแก้ร่วมกับครูภาษาไทย คณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ สังคมฯ ที่เกี่ยวข้อง ซึ่งเป็นการเรียนรู้แบบบูรณาการ ไม่ใช่การสอนแบบบูรณาการ ซึ่งถือได้ว่าเป็นผลการเรียนรู้ที่แท้จริง ทั้งข้อดี ข้อบกพร่อง มองเห็นชัด หาทางแก้ไขได้ง่าย หรือ สาระที่นักเรียนได้แสดงให้เห็นว่าเรียนรุ้แล้ว หรือสาระที่นักเรียนเรียนรู้แล้วจริง
คราวนี้ ก็น่าจะต้องกล่าวถึงการประเมินผลได้แล้ว

การประเมินผลที่ดีต้องประเมินได้ตรง โดยตรงกับสิ่งที่ประเมิน เช่น อยากรู้ว่านักเรียนอ่านหนังสือได้ไหม ก็ให้นักเรียนอ่านให้ฟัง ที่เราเรียกกันว่า "ประเมินตามสภาพจริง" งัย ไม่ใช่ใช้แบบทดสอบอันเป็นการประเมินโดยอ้อม ว่าคำนี้อย่างอย่างไร ซึ่งนักเรียนนอกจาก อ่านได้เพียงบางคำที่เอามาสอบแล้ว ยังต้องอ่านคำอ่านอีก ซึ่งไม่แน่ใจว่าจะอ่านได้หรือไม่ และเลือกกาคำตอบเป็นไหม ทำให้ผลคลาดเคลื่อนได้มาก
ดังนี้น การประเมินผลที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ มีดังนี้

ก. ประเมินตามที่ตาผู้ประเมินมองเห็น หรือสัมผัสได้โดยตรงหรือแอบดู ที่เรียกกันว่า การสังเกต ซึ่งมักใช้ประเมินเพื่อ ตรวจผลงาน วิธีการทำงาน และการทำงานร่วมกับผู้อื่น หรือการปฏิบัติต่อผู้อื่นในการทำงาน

ข. ประเมินตามที่ได้ยินจากปากของผู้เรียนเอง โดยตรง หรือแอบฟัง มักเรียก การสัมภาษณ์ ประเด็นสัมภาษณ์ควรเป็นคำถามที่ต้องใช้สติ และปัญญา ระดับสูงกว่า ความจำ การสังเกต การสำรวจ เพื่อดึงศักยภาพทางเหตุ และผล ความสัมพันธ์ของเหตุและผล ผลกระทบที่เหมาะสม และไม่เหมาะสมจากงานที่ปฏิบัติ การประพฤติปฏิบัติของตนเองและกลุ่ม เป็นต้น

และ โดยเฉพาะความรู้สึกที่แท้จริงต่อทุกสิ่งในกระบวนการเรียนรู้ของผู้เรียน มักใช้สำหรับค้นหา ความคิด ความเข้าใจ วิธีการทำงานเมื่อเทียบกับที่วางไว้ การจะนำไปใช้ แม้แต่การประเมินผลงานของตนเองตามการรับรู้ของเขาเมื่อเทียบกับเป้าหมายที่เขาหรือกลุ่มของเขาได้วางไว้

ค. ประเมินตามที่สัมผัสได้จริง ก็เป็น การตรวจผลงาน ที่เขาหรือกลุ่มของเขาปฏิบัติสำเร็จ หรือกระตุ้นให้ประเมินตนเอง หรือประเมินกันเองในกลุ่ม ในสองประเด็น คือ มีอะไรที่ดีแล้ว และมีอะไรที่ยังไม่ดี และจะแก้ไขอย่างไร เพื่อให้ผู้เรียนได้พัฒนาตนเองตลอดเวลา ก็จะเป็นประโยขน์ยิ่งขึ้น ง. สังคมมิติ เพื่อตรวจสอบคุณธรรมจริยธรรบางประการในการปฏิบัติงานร่วมกันเป็นกลุ่ม หรือผลกระทบที่จะมีต่อผู้เรียนอื่นในการปฏิบัติงานของแต่ละกลุ่ม

วิธีการประเมินเหล่านี้ ก็ต้องนำไปใช้ในทุกกิจกรรมของกระบวนการปฏิบัติงานของผู้เรียน ซึ่งไม่จำเป็นต้องไปออกแบบทดสอบ มาสอบวัด เพราะแบบทดสอบมีกระบวนการมากมาย และตรวจสอบได้ตรงประเด็นค่อนข้างยากมาก

การสัมภาษณ์น่าจะได้ผลดีและตรงกว่าแบบทดสอบ และเป็นกระบวนการที่มุ่งผลอย่างเดียวกัน แต่ต่างกันในการปฏิบัติ ต่างที่ความสะดวก และความพร้อมที่จะนำมาใช้ และการตรวจให้คะแนน เท่านั้น
ดังนี้น การประเมินที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ จึงเป็นการประเมินให้ตรงกับสภาพจริง ว่า นักเรียนคิดจะทำอะไร คิดจะทำอย่างไร ทำได้อย่างเหมาะสม มีทักษะหรือไม่? ผลออกมาเป็นอย่างไร ตรงกับที่ต้องการไหม? เขาจะแก้ปัญหาอย่างไร? ผลงานจะดีขึ้นไหม? เรียนรู้วิธีการแก้ปัญหาหรือไม่?

และหากครูประเมินตาม ประเด็นในย่อหน้าก่อนนี้ คะแนนที่ได้ก็จะเป็นการประเมินที่อิงพัฒนาการ(ไม่ใช่การประเมิน จาก 0 เสมอ เช่น การใช้แบบทดสอบ) จึงช่วยให้คะแนนสะท้อนสภาพจริงของนักเรียน เข่น นักเรียนทำได้ถูกต้อง ดี ตามเวลา ก็ต้องใด้ผลสัมฤทธิ์ดี ใครทำถูกต้อง และดี แต่ไม่ตามเวลา ก็อาจจะ

ย่อหย่อนลงไป และยังรู้ว่านักเรียนคนใดทำงานช้า อีกด้วย นี่คือการประเมิน ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ ซึ่งสอดคล้องกับ พรบ. การศึกษาแห่งชาติ ที่ให้ "การประเมินเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการเรียนรู้" อย่างยิ่ง